Sallanan bir süt dişinin hemen düşmemesi çoğu zaman olağan diş değişiminin parçasıdır. Diş değişimi sırasında, çoğunlukla kalıcı dişin gelişimi ve sürmesiyle ilişkili olarak süt dişinin kökünde fizyolojik rezorpsiyon (kök erimesi) başlar. Kökün bir bölümü henüz erimemişse diş günlerce, bazen birkaç hafta ağızda kalabilir.
Bu dönemde yapılacak en doğru şey dişin hareket derecesine, çocuğun şikâyetine ve kalıcı dişin sürme konumuna bakmaktır. Yalnızca “kaç gündür sallanıyor?” sorusu çekim gerekip gerekmediğini göstermez. Diş çok az hareket ediyorsa zorlanmamalı, neredeyse yalnızca diş eti dokusuyla bağlıysa kendiliğinden ayrılması beklenmelidir. Ağrı, şişlik, travma öyküsü veya arkadan süren kalıcı diş varsa değerlendirme farklı yapılır.
Süt Dişleri Neden Sallanır?
Doğal diş değişiminde kalıcı diş, çene kemiği içinde sürme yönünde ilerlerken süt dişinin kökünde rezorpsiyon adı verilen erime başlar. Kök desteği azaldıkça süt dişinin taç kısmı hareket eder. Bu nedenle sallanma, dişin zayıfladığı anlamına değil, çoğu zaman görevini tamamladığı anlamına gelir.
Her sallanma doğal düşme belirtisi değildir. Çarpma veya düşme sonrasında aniden hareketlenen bir dişte kök ve çevre dokular zarar görmüş olabilir. İleri çürük, diş kökü çevresindeki enfeksiyon ve dişi destekleyen dokulardaki sorunlar da hareketliliğe yol açabilir. Diş, beklenen değişim döneminden önce sallanmaya başladıysa ya da yakın zamanda ağız bölgesine darbe geldiyse olağan düşme süreci gibi değerlendirilmemelidir.
Sallanan Süt Dişi Ne Kadar Sürede Düşer?
Sallanmaya başladıktan sonra bütün süt dişlerinin düşeceği ortak bir süre yoktur. Kökün ne kadarının eridiği, kalıcı dişin konumu, çocuğun dişi diliyle ne ölçüde hareket ettirdiği ve diş etindeki bağlantının kalınlığı süreyi değiştirir. Bazı dişler birkaç gün içinde ayrılırken bazıları birkaç hafta hareketli kalabilir.
Dişin düşmeye yaklaştığını takvimden çok hareket biçimi gösterir. Her yöne belirgin biçimde hareket eden, çok az diş eti dokusuyla bağlı görünen ve hafif temasta direnç göstermeyen bir dişte kök desteği büyük ölçüde kaybolmuştur. Yalnızca öne ve arkaya hafifçe hareket eden dişte ise kökün bir bölümü hâlâ tutunuyor olabilir. Böyle bir dişi sırf uzun süredir sallanıyor diye çekmeye çalışmak ağrıya ve gereksiz kanamaya neden olabilir.
Süt Dişi Sallanıyor Ama Neden Düşmüyor?
En sık neden, süt dişi kökünün henüz bütünüyle erimemiş olmasıdır. Sallanma başlamış olsa bile kökün tek bir yüzeyi dişi yerinde tutabilir. Bu durumda diş hareketli görünmesine rağmen hemen düşmeyebilir.
Kalıcı dişin süt dişinin tam altından değil, dil ya da damak tarafından sürmesi de kökün eşit biçimde erimemesine yol açabilir. Ön bölgede görülen bu durumda süt dişi sallanırken arkasında ikinci bir diş sırası fark edilebilir.
Daha seyrek olarak süt dişinin kökü çevre kemiğe kaynaşmış olabilir. Ankiloz adı verilen bu durumda diş çoğunlukla komşu dişlerden daha aşağıda görünür ve beklenen ölçüde hareket etmez. Alttaki kalıcı dişin hiç oluşmadığı vakalarda da süt dişi yaşıtlarına göre daha uzun süre ağızda kalabilir. Bu iki durum yalnızca evde bakarak ayırt edilemez. Klinik muayene ve gerektiğinde röntgen gerekir.
Her sallanan süt dişi için röntgen gerekmez. Kalıcı dişin konumu klinik muayenede anlaşılamıyorsa, tek taraflı bir sürme gecikmesi varsa, süt dişi komşularından daha aşağıda görünüyorsa veya kök yapısının değerlendirilmesi gerekiyorsa röntgen istenebilir.
Sallanan Süt Dişi Evde Çekilmeli mi?
Diş belirgin direnç gösteriyorsa evde çekilmemelidir. Çocuğun dişi temiz parmağıyla veya diliyle ağrı oluşturmadan hareket ettirmesi yeterlidir. İp bağlamak, dişi kapıya bağlayıp çekmek, pense benzeri araçlar kullanmak veya çocuk hazır değilken ani kuvvet uygulamak yanlış uygulamalardır ve kesinlikle denenmemelidir. Bu yöntemler diş etinde yırtılmaya, kökün kırılmasına, ağrıya ve kontrol edilmesi güç kanamaya yol açabilir. Kontrolsüz müdahalelerde dişin yutulması veya nadiren solunum yoluna kaçması da mümkündür. Diş direnç gösteriyorsa müdahale bırakılmalı ve çocuk diş hekimine danışılmalıdır.
Diş çok belirgin şekilde sallanıyor ve kendiliğinden ayrılmaya çok yakınsa, çocuğun dişi diliyle veya temiz parmağıyla nazikçe hareket ettirmesine izin verilebilir. Diş direnç gösteriyorsa çekmeye çalışılmamalıdır. Ağrı veya direnç hissedildiğinde bırakılmalıdır. Kanama bozukluğu bulunan, kanamayı etkileyen ilaç kullanan ya da bağışıklık sistemiyle ilgili hastalığı olan çocuklarda evde müdahale edilmeden diş hekimine danışılmalıdır.
Diş çıktıktan sonra bölgeye temiz bir gazlı bez yerleştirilip çocuktan bezi 15 ila 20 dakika boyunca kesintisiz biçimde ısırması istenebilir. Bu sırada gazlı bez sık sık kaldırılıp kontrol edilmemelidir. Kanama basıya rağmen durmuyorsa, yeniden artıyorsa veya çocuğun ağzı hızla kanla doluyorsa diş hekimiyle görüşülmelidir.
Sallanan Süt Dişiyle Yemek Yemek Sakıncalı mı?
Çocuk ağrı duymuyorsa günlük beslenmesini sürdürmesi sakıncalı değildir. Dişi düşürmek amacıyla sert elma, kabuklu yiyecek veya benzeri gıdaları özellikle ısırtmak gerekmez. Kontrollü görünse de sert bir ısırma diş etinde yırtılma oluşturabilir veya çürük nedeniyle zayıflamış dişi kırabilir.
Hassasiyet varsa birkaç gün daha yumuşak ve kolay çiğnenen yiyecekler seçilebilir. Çocuk rahat ettiği tarafla çiğneyebilir. Çok sıcak yiyecekler, keskin kenarlı atıştırmalıklar ve dişe yapışan ürünler rahatsızlığı artırabilir.
Sallanan dişin çevresi fırçalanmadan bırakılmamalıdır. Yumuşak kıllı fırçayla nazikçe diş temizliği yapılması, diş eti kenarında plak ve yiyecek birikmesini önler. Fırçalama sırasında görülen çok az kanama hareketli diş etinden kaynaklanabilir. Her fırçalamada devam eden kanama, belirgin kızarıklık veya kötü koku varsa bölgenin muayene edilmesi gerekir.
Süt Dişi Düşmeden Kalıcı Diş Çıkarsa Ne Yapılmalı?
Kalıcı dişin, özellikle alt ön bölgede süt dişinin dil tarafından sürmesi sık karşılaşılan bir tablodur. Ebeveynlerin “çift sıra diş” olarak tarif ettiği bu görünüm, her zaman kalıcı dişin yanlış yerde kalacağı anlamına gelmez. Süt dişi belirgin biçimde sallanıyorsa kısa süre izlenebilir. Süt dişi düştükten sonra, yeterli ark alanı bulunan bazı çocuklarda kalıcı diş zamanla daha uygun bir konuma gelebilir.
Süt dişi hiç hareket etmiyorsa, kalıcı dişin taç kısmı giderek daha fazla görünüyorsa veya diş dizisinde belirgin yer darlığı varsa bekleme kararı muayeneyle verilmelidir. Hekim süt dişinin kök durumunu, kalıcı dişin sürme yönünü ve çenedeki alanı birlikte değerlendirir. Gerekli görüldüğünde süt dişi çekilebilir. Diş çekimi kararı yalnızca kalıcı dişin görünmüş olmasına dayanmaz.
Sallanan Süt Dişinde Ağrı veya Kanama Normal mi?
Diş hareket ettirildiğinde oluşan kısa süreli hassasiyet ve diş eti bağlantısından gelen birkaç damla kan olağan kabul edilebilir. Bu yakınmalar baskı ortadan kalkınca azalır. Çocuk gece ağrıyla uyanıyorsa, diş kendiliğinden zonkluyorsa veya ağrı çiğnemeyi belirgin biçimde engelliyorsa yalnızca sallanmaya bağlanmamalıdır. Çürük ya da enfeksiyon eşlik ediyor olabilir.
Şişlik, irin akışı, kötü tat, yüzde şişme, ateş ve çocuğun genel durumunda bozulma enfeksiyon bulguları arasında yer alır. Bu durumda dişin kendiliğinden düşmesini beklemek uygun değildir. Yüzde hızla artan şişlik, yutma veya nefes alma güçlüğü gelişirse acil sağlık değerlendirmesi gerekir.
Kanama için temiz gazlı bezle kesintisiz basınç uygulanabilir. Çocuğun bölgeyi diliyle kurcalaması, sık sık tükürmesi veya ağzını kuvvetli biçimde çalkalaması pıhtının bozulmasına neden olabilir. Basıya karşın süren kanamada profesyonel yardım alınmalıdır.
Sallanan Süt Dişi Ne Zaman Diş Hekimine Gösterilmeli?
Sürenin tek başına tanı koydurmadığı unutulmamalıdır. Aşağıdaki bulgulardan biri varsa çocuk diş hekimi muayenesi planlanmalıdır:
- Kalıcı diş görünmesine rağmen süt dişinin hiç veya çok az hareket etmesi
- Aynı gruptaki diğer süt dişleri değiştiği halde tek bir dişin belirgin biçimde geride kalması
- Sallanan dişin komşu dişlerden daha aşağıda görünmesi
- Şiddetli ağrı, şişlik, irin, kötü tat veya ateş bulunması
- Hareketliliğin düşme, çarpma ya da başka bir travmadan sonra başlaması
- Dişin çiğnemeyi, konuşmayı veya uykuyu etkilemesi
- Dişin kırılması ve diş etinde kök parçası kaldığından şüphe edilmesi
- Kanamanın uygun basıyla durmaması
Muayenede yalnızca sallanan dişe bakılmaz. Karşı taraftaki eş dişin değişim zamanı, ağızdaki yer durumu, kalıcı dişin sürme doğrultusu ve çocuğun diş gelişim evresi birlikte değerlendirilir.
Sallanan Süt Dişinin Diş Hekimi Tarafından Çekilmesi Gerekir mi?
Her uzun süren sallanma diş çekimi gerektirmez. Diş hareketliyse, çocuk rahat yemek yiyebiliyorsa ve kalıcı diş için olumsuz bir sürme bulgusu yoksa kontrollü bekleme tercih edilebilir. Ama süt dişi kalıcı dişin sürmesine engel oluyorsa, ağrı ve enfeksiyon kaynağıysa ya da kökü beklenen biçimde erimemişse hekim çekim önerebilir.
Karar verilirken dişin yaşı değil, ağızdaki görevini tamamlayıp tamamlamadığı esas alınır. Erken dönemde çekilen bir süt azısının bıraktığı boşluk ayrıca yönetilmek zorunda olabilir. Düşme zamanı gelmiş ve kökü büyük ölçüde erimiş bir dişin çekiminde ise aynı yaklaşım gerekmez. Bu nedenle ebeveynin evde “artık zamanı geldi” değerlendirmesiyle çekim yapması yerine sürme ve yer durumunun birlikte incelenmesi daha doğru olur.
Sallanan diş birkaç haftadır ağızda olsa bile ağrı yoksa bu tek başına endişe nedeni değildir. Dişin hareketi artmıyor, kalıcı diş farklı bir yerden sürüyor veya çocuğun günlük yaşamı etkileniyorsa beklemek yerine çocuk diş hekimine başvurulmalıdır.